پیوند داتیو :. می توان پیوندهای کوالانسی را به دو نوع تقسیم کرد. منبع : آموزش شیمی تالیف بهزاد میرزائی

1- پیوند کوالانسی معمولی : در این نوع پیوند دو اتم شرکت کننده هر کدام به تعداد مساوی الکترون در پیوند کوالانسی شرکت می دهند.

        A.   +  .B              A : B

2- پیوند داتیو : در این نوع پیوند یک اتم جفت الکترون پیوندی را در اختیار می گذارد و اتم دیگر با داشتن اوربیتال خالی لایه بیرونی جفت الکترون پیوندی را می پذیرد.

       A :   +      B                        A    B

پس پیوند داتیو نوع خاصی از پیوند کوالانسی است.

 تفاوت پیوند کوالانسی معمولی و پیوند داتیو : این دو نوع پیوند فقط در ماهیت تشکیل خود با یکدیگر متفاوتند و اگر پیوندها مشابه باشند، پس از تشکیل هیچ تفاوتی بین آنها از نظر طول پیوند و انرژی پیوند وجود ندارد. حتی پس از تشکیل نمی توان گفت کدام پیوند داتیو بوده است.

شرط تشکیل پیوند داتیو : پیوند داتیو در حالتی تشکیل می شود که یک اتم ( در مولکولها به عنوان اتم مرکزی ) دارای حداقل یک جفت الکترون ناپیوندی در لایه بیرونی خود بوده و اتمی دیگر ( در مولکولها به عنوان اتم مرکزی ) حداقل یک اوربیتال خالی در لایه بیرونی خود داشته باشد.

در جدول تناوبی کدام اتمها اوربیتال خالی و کدام اتمها جفت الکترون ناپیوندی در لایه ظرفیت خود دارند : وضعیت مورد بحث در جدول زیر ارائه شده است.

شماره گروه اصلی

VIIIA

VIIA

VIA

VA

IVA

IIIA

IIA

IA

ساختار الکترون نقطه ای اتم A

A

A

A

A

A

A

A

پیوند کوالانسی تشکیل نمی دهند.

گروههای داتیو دهنده  ( جفت الکترون ناپیوندی دارند )        گروههای داتیو گیرنده  ( اوربیتال خالی دارند )

توجه : گروه IA پیوند کوالانسی تشکیل نمی دهد و گروه IVA نیز اوربیتال خالی یا جفت الکترون ناپیوندی ندارد. پس عنصرهای این گروه نباید در حالت معمولی پیوند داتیو بدهند.

توجه : اگر اتم مرکزی متعلق به گروههای VIIIA , VIIA , VIA , VA  بوده و بالاترین ظرفیت خود را در ترکیب داشته باشد، جفت الکترون ناپیوندی نداشته و پیوند داتیو نمی دهد.

بالاترین ظرفیت اتم هر عتصر برابر است با شماره گروه آن.

مثال : عنصر فسفر P در گروه VA قرار دارد پس بالاترین ظرفیت آن  شماره گروه آن یعنی 5 می باشد.

داتیو دهنده ها ( دهنده جفت الکترون ناپیوندی )

- مولکولهای که اتم مرکزی آنها متعلق به گروههای VA تا  VIIIA باشد داتیو دهنده اند.( به شرطی که اتم مرکزی بالاترین ظرفیت را نداشته باشد )

- یونهای منفی داتیو دهنده اند چون به علت داشتن بار منفی، جفت الکترون ناپیوندی در لایه بیرونی دارند.

مثال :  Cl- , H- , NH3 , H2O , H2S  داتیو دهنده محسوب می شوند.

داتیو گیرنده ها ( گیرنده جفت الکترون ناپیوندی )

- مولکولهای که اتم مرکزی آنها متعلق به گروههای IIA و IIIA باشند داتیو گیرنده اند.

- یونهای مثبت داتیو گیرنده اند، چون با از دست دادن الکترونهای لایه آخر خود اوربیتال خالی پیدا می کنند.

مثال :   H+ , BCl3 , AlF3 , BeCl2  داتیو گیرنده محسوب می شوند.

مثال : بین مولکولهای NH3 و BF3 پیوند داتیو می تواند ایجاد شود چون در NH3 اتم مرکزی نیتروژن در گروه VA و در BF3 اتم مرکزی در گروه IIIA قرار دارند.

تعیین تعداد پیوند داتیو در یک مولکول :

برای تعیین تعداد پیوندهای داتیو در ترکیبهای اکسیژن دار گروههای VA تا VIIIA  می توان از این فرمول استفاده کرد. منبع : آموزش شیمی تالیف بهزاد میرزائی

 ظرفیت معمولی اتم مرکزی – ظرفیت اتم مرکزی در ترکیب

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ = تعداد پیوند داتیو در ترکیب

                                                                          2

 مثال : در مولکول HClO3 چند پیوند داتیو وجود دارد ؟                              

                2 = 2 / 5   تعداد پیوند داتیو در HClO3                                                                                                     

توجه : ترکیبهای اکسیژن دار H3PO3 , H3PO2 به این فرمول جواب نمی دهند و هر کدام یک پیوند داتیو دارند.

توجه : NO2 یک پیوند داتیو و N2O4 دو پیوند داتیو دارد.

توجه : در ترکیبهای مثل NH4+ , BF4- , BeF42- پیوندهای داتیو وجود دارد. این ترکیبها با ظرفیتهای که از اتم مرکزی آنها می شناسیم مطابقت نمی کنند و همین موضوع باید ما را به وجود پیوندهای داتیو راهنمائی کند.

 منبع : آموزش شیمی تالیف بهزاد میرزائی